Nội dung chính
Giá sầu riêng đang sụt giảm nghiêm trọng do tình trạng ách tắc kiểm nghiệm dư lượng Cadimi và vàng O, gây ra cơn khủng hoảng đầu ra cho nông dân ngay giữa chính vụ thu hoạch.
Chỉ trong vòng một tuần qua, thị trường sầu riêng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã chứng kiến một cú sốc về giá. Tại Đồng Tháp, giá sầu riêng Ri6 đã bốc hơi hơn một nửa, chỉ còn dao động quanh mức 30.000 đồng/kg. Trong khi đó, chi phí đầu tư sản xuất thực tế lên tới 35.000 đồng/kg, đẩy người nông dân vào cảnh thua lỗ từ 5.000 đến 10.000 đồng cho mỗi kg thành phẩm.
Vì sao “nút thắt” kiểm nghiệm khiến giá sầu riêng rớt thảm?
Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở sự sụt giảm nhu cầu từ phía Trung Quốc, mà nằm ở sự đình trệ của hệ thống kiểm nghiệm các chỉ số an toàn thực phẩm, cụ thể là Cadimi (Cd) và vàng O. Hiện nay, cả nước chỉ có khoảng 13 cơ sở kiểm nghiệm Cadimi và 17 cơ sở kiểm nghiệm vàng O được phía Trung Quốc phê duyệt. Khi bước vào chính vụ, lượng mẫu tăng đột biến khiến các đơn vị này rơi vào tình trạng quá tải.
Đáng chú ý, một số phòng thí nghiệm tại Việt Nam đang đối mặt với áp lực lớn khi bị phía Trung Quốc cảnh báo về độ chính xác. Có tình trạng kết quả kiểm nghiệm trong nước đạt chuẩn nhưng khi kiểm tra lại tại cửa khẩu thì lô hàng lại vượt ngưỡng cho phép. Điều này buộc các cơ sở kiểm nghiệm phải làm việc cực kỳ thận trọng, thậm chí là “ngừng nhận mẫu mới” để tránh rủi ro bị thu hồi giấy phép hoạt động.
Rào cản về chi phí và kỹ thuật lấy mẫu
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), việc mở rộng quy mô kiểm nghiệm là bài toán kinh tế nan giải. Một cơ sở kiểm nghiệm đạt chuẩn cần đầu tư ít nhất 20 tỷ đồng cho máy móc, hóa chất và vận hành. Chưa kể, quy trình cấp phép từ cả hai phía Việt Nam và Trung Quốc vô cùng khắt khe và tốn thời gian.
Về mặt kỹ thuật, việc thương lái gom nhiều vườn khác nhau vào cùng một container xuất khẩu đang tạo ra rủi ro rất lớn. Chỉ cần một mẫu ngẫu nhiên không đạt, toàn bộ lô hàng sẽ bị từ chối, gây thiệt hại khổng lồ cho cả chuỗi cung ứng.
Giải quyết tận gốc: Cải tạo đất và kiểm soát dư lượng kim loại nặng
Vấn đề dư lượng Cadimi không phải là câu chuyện một sớm một chiều. Đây là hệ quả của việc lạm dụng phân bón hóa học, đặc biệt là phân lân, trong quá trình thâm canh lâu năm khiến kim loại nặng tích tụ sâu trong lòng đất. Để giải quyết, các chuyên gia đang hướng tới những giải pháp bền vững hơn:
- Cải tạo độ pH và khả năng đào thải của đất: Tăng cường các biện pháp chăm sóc để giảm khả năng hấp thụ Cadimi của cây.
- Ứng dụng công nghệ sinh học: Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI) đang nghiên cứu các chủng vi sinh vật có khả năng hấp thu hoặc chuyển hóa Cadimi trong đất, giúp hạn chế sự tích tụ trong trái.
- Chuẩn hóa quy trình canh tác: Chấp nhận tăng chi phí sản xuất ngắn hạn để đổi lấy sự an toàn và ổn định đầu ra dài hạn.
Bài học từ Thái Lan: Hệ thống kiểm soát hai lớp
Trong khi Việt Nam còn loay hoay với các nút thắt kiểm nghiệm tại cửa khẩu, Thái Lan đã xây dựng được một quy trình cực kỳ chặt chẽ để bảo vệ thương hiệu quốc gia. Thay vì đợi đến khi hàng tập trung tại kho xuất khẩu mới kiểm tra, Thái Lan thực hiện kiểm soát 2 lớp:
- Lớp 1 – Kiểm soát tại vườn: Thực hiện lấy mẫu kiểm nghiệm ngay tại vườn trồng. Chỉ những vườn đạt chuẩn về Cadimi và vàng O mới được phép đưa vào thu mua.
- Lớp 2 – Kiểm soát tại doanh nghiệp: Sau khi thu mua, doanh nghiệp tiếp tục lấy mẫu xét nghiệm lần cuối trước khi cấp chứng nhận xuất khẩu.
Cách làm này giúp loại bỏ rủi ro ngay từ nguồn, đảm bảo 100% hàng hóa khi sang đến cửa khẩu Trung Quốc đều đạt chuẩn, từ đó giữ vững niềm tin của nhà nhập khẩu và ổn định giá trị nông sản.
Góc nhìn chuyên gia: Cuộc khủng hoảng giá sầu riêng hiện tại là lời cảnh tỉnh cho việc phát triển nông nghiệp nóng, thiếu kiểm soát đầu vào. Để không còn rơi vào kịch bản “được mùa mất giá”, chúng ta cần chuyển dịch từ tư duy sản lượng sang tư duy chất lượng và quản trị rủi ro dư lượng ngay từ khâu canh tác.
Bạn nghĩ sao về giải pháp kiểm soát tại vườn như cách Thái Lan đang làm? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới!
