Nội dung chính
Tái thiết đô thị thông qua mô hình du lịch cộng đồng tại Làng văn hóa Gamcheon là minh chứng cho việc biến những giá trị cũ kỹ, thô ráp thành tài sản kinh tế bền vững và độc bản.
Nhìn từ trên cao, làng văn hóa Gamcheon (Busan, Hàn Quốc) hiện ra như một bảng màu rực rỡ với những khối nhà xếp tầng theo sườn núi. Những gam màu xanh, hồng, vàng nhạt đan xen cùng những bậc thang được biến tấu thành tác phẩm nghệ thuật, biến nơi đây thành một “thiên đường thị giác” đầy mê hoặc.
Sức hút từ sự “không hoàn hảo” đối với thế hệ Gen Z
Khác với những khu du lịch được quy hoạch bài bản, bóng bẩy và đôi khi rập khuôn, Gamcheon giữ cho mình một sự thô ráp tự nhiên. Chính sự không hoàn hảo này lại là “điểm chạm” mạnh mẽ đối với Gen Z – thế hệ luôn khao khát sự chân thật (authenticity) và ghét những gì quá công nghiệp.
Với người trẻ, Gamcheon không chỉ là nơi để “check-in” lấy ảnh đẹp, mà là không gian để thể hiện cá tính. Những con hẻm mê cung, những ban công nhỏ nhìn ra thành phố tạo ra cảm giác phiêu lưu, khiến du khách thấy mình đang thực sự khám phá thay vì đi theo một tour du lịch định sẵn. Trong tâm lý học hành vi của khách du lịch hiện đại, trải nghiệm mang tính “độc bản” luôn được định giá cao hơn nhiều so với những dịch vụ xa hoa nhưng phổ biến.
Từ khu ổ chuột của người tị nạn đến biểu tượng nghệ thuật
Lịch sử của Gamcheon gắn liền với những biến động đau thương. Nơi đây từng là nơi trú ngụ của những người tị nạn trong chiến tranh, những người đã dựng nên những căn nhà tạm bợ trên sườn đồi dốc. Do địa hình đặc thù, việc quy hoạch chính quy là bất khả thi, dẫn đến sự ra đời của cấu trúc nhà bậc thang độc đáo: mái nhà của gia đình này đồng thời là sân thượng của gia đình phía trên.
Thay vì xóa bỏ “vết sẹo” đô thị này để xây dựng những cao ốc hiện đại, Busan đã chọn cách tái sinh. Năm 2009, một dự án nghệ thuật cộng đồng quy mô lớn được khởi động với sự tham gia của hơn 100 nghệ sĩ và chính cư dân địa phương. Kết quả là hơn 300 tác phẩm nghệ thuật công cộng đã xuất hiện, biến mỗi bức tường, mỗi bậc thang thành một phần của bảo tàng ngoài trời.
Điểm mấu chốt thành công của Gamcheon là không biến nơi đây thành một “bảo tàng tĩnh”. Làng vẫn là một khu dân cư sống, nơi sinh hoạt hàng ngày của người dân đan xen với dòng khách du lịch, tạo nên một hệ sinh thái cộng sinh bền vững.
Mô hình kinh tế trải nghiệm: Khi lợi ích thuộc về cộng đồng
Một điểm cực kỳ đáng học hỏi ở Gamcheon là cơ chế vận hành kinh tế. Thay vì áp dụng hệ thống bán vé tập trung (vốn thường khiến lợi nhuận chảy về túi một vài đơn vị quản lý lớn), Gamcheon phân tán giá trị thông qua mạng lưới kinh doanh siêu nhỏ.
- Đa dạng hóa dịch vụ: Các quán cà phê, gallery độc lập, cửa hàng thủ công và homestay được cải tạo từ nhà cũ.
- Lan tỏa dòng tiền: Du khách chi tiêu trực tiếp cho người dân địa phương, giúp cải thiện đời sống cư dân ngay lập tức.
- Kéo dài thời gian lưu trú: Việc tương tác với không gian sống thực tế khiến du khách ở lại lâu hơn, tăng mức chi tiêu bình quân trên mỗi khách.
Triết lý quy hoạch “Không che khuất tầm nhìn”
Trong khi các đô thị hiện đại chạy đua về chiều cao, Gamcheon lại vận hành theo một nguyên tắc nhân văn: Không ai được phép xây nhà che khuất tầm nhìn của người khác.
Đây là một dạng quy hoạch phi chính thức nhưng mang tính bền vững cao. Nó không chỉ đảm bảo ánh sáng và thông gió cho mọi căn nhà mà còn phản ánh sự cân bằng giữa cái tôi cá nhân và lợi ích cộng đồng. Bài học này cho thấy, đôi khi sự ràng buộc về mặt không gian lại chính là chất xúc tác tạo nên sự gắn kết xã hội.
Góc nhìn cho các đô thị tại Việt Nam
Tại Việt Nam, nhiều thành phố đang đứng trước áp lực giải tỏa các khu dân cư cũ để phát triển hạ tầng. Câu chuyện của Gamcheon gợi mở một hướng đi khác: Tái định nghĩa giá trị thay vì xóa bỏ.
Thay vì những dự án đập đi xây mới tốn kém và làm đứt gãy ký ức đô thị, chúng ta có thể áp dụng các sáng kiến chỉnh trang nghệ thuật chi phí thấp. Việc giữ lại một phần ký ức không chỉ có ý nghĩa văn hóa mà còn là một chiến lược kinh tế thông minh nếu biết cách kể câu chuyện đó bằng ngôn ngữ của thời đại.
Lời kết: Bài toán giữa bảo tồn và thương mại hóa
Gamcheon là minh chứng cho việc biến một “gánh nặng” thành “tài sản chiến lược” mà không cần những khoản đầu tư khổng lồ. Tuy nhiên, thành công cũng mang lại thách thức: áp lực từ quá tải du lịch và nguy cơ “gentrification” (hiện tượng thượng lưu hóa khiến cư dân gốc phải rời đi do chi phí sinh hoạt tăng cao).
Câu hỏi lớn nhất cho các nhà phát triển du lịch hiện nay là: Làm sao để phát triển kinh tế nhưng không biến cộng đồng sống thành một “sản phẩm du lịch” thuần túy? Gamcheon vẫn đang loay hoay tìm lời giải thông qua việc giới hạn dòng khách và hỗ trợ cư dân, một hành trình mà bất kỳ đô thị nào muốn phát triển bền vững cũng cần lưu tâm.
Theo bạn, những khu phố cổ tại Việt Nam nên được bảo tồn theo hướng “đóng băng” hay nên “tái sinh” thông qua nghệ thuật như cách Busan đã làm? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận!
