Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam 2025 đạt gần 11,3 tỷ USD, mở ra cơ hội và thách thức xanh hoá cho năm 2026.
Quý IV 2025 – Giai đoạn nước rút quyết định
Nếu nhìn toàn bộ năm 2025 như một cuộc đua, thì ba tháng cuối là đoạn cuối cùng quyết định chiến thắng. Trong quý IV, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3 % so với cùng kỳ năm trước; tháng 12 một mình đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2 %.
Cấu trúc mặt hàng: Tôm dẫn đầu, cá tra và cá biển duy trì sức mạnh
Nhóm tôm vẫn là trụ cột, đóng góp khoảng 4,65 tỷ USD – mức tăng 20 % so với 2024. Đặc biệt, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ tại các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.
Cá tra ghi nhận kim ngạch 2,19 tỷ USD (+8 %), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12 %). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8 % do thiếu nguyên liệu, chi phí đánh bắt tăng và áp lực từ quy định IUU và MMPA của Mỹ.
Thị trường tiêu thụ: Trung Quốc, Hồng Kông và Mỹ
Thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hồng Kông, ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ 22,9 % trong quý cuối năm, nhờ nhu cầu tiêu thụ lễ hội tăng cao. Ngược lại, Mỹ trở thành “điểm deadline” với các quy định MMPA và lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 đối với 12 loài cá, cùng thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố cuối tháng 2/2026.
Những nhóm hàng tăng trưởng mạnh
- Tôm: 1.244,0 triệu USD (+16,8 %).
- Mực, bạch tuộc: +20,4 %.
- Cua, ghẹ: +20,9 %.
Những sản phẩm có giá trị gia tăng và nhu cầu tiêu thụ cao vẫn giữ vị trí đầu tàu trong giai đoạn phục hồi. Ngược lại, cá ngừ tiếp tục trượt dốc do áp lực quy định và nguồn nguyên liệu.
Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược chuyển dịch thị trường
Trong nhóm doanh nghiệp hàng đầu, STAPIMEX đạt 309,8 triệu USD, Minh Phú (cả Cà Mau và Hậu Giang) vượt 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 cá tra với 249,0 triệu USD.
Những tên tuổi như Phát Lợi, An Hải và CASES đã tập trung vào chế biến sâu và mở rộng sang thị trường Trung Quốc. Khi thị trường Mỹ gặp khó khăn về thuế, nhiều doanh nghiệp nhanh chóng chuyển sang CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD), minh chứng cho khả năng đọc chính sách và đa dạng hoá “giỏ thị trường”.
Thách thức tiêu chuẩn và yêu cầu xanh hoá
Quý IV cũng chứng kiến áp lực tiêu chuẩn ngày càng siết chặt: thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang ảnh hưởng mạnh tới nhóm hải sản khai thác. Để duy trì thị phần, doanh nghiệp cần minh bạch hoá chuỗi cung ứng, quản trị truy xuất nguồn gốc và nâng chuẩn tuân thủ.
Cuộc đua năm 2026 sẽ không chỉ là cuộc đua doanh số mà còn là cuộc đua “đủ điều kiện” để bán hàng – từ chứng chỉ xanh, hệ thống quản lý môi trường đến khả năng thích ứng nhanh với thay đổi chính sách.
Chiến lược phát triển bền vững cho 2026
Đối với nhóm tôm và các sản phẩm chế biến, chiến lược nên tập trung nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng, tối ưu chuỗi cung ứng lạnh và chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng để thâm nhập các kênh bán lẻ hiện đại.
Đối với nhóm khai thác, trọng tâm là quản trị tuân thủ: từ nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc đến đáp ứng các quy định bảo vệ động vật biển. Một sai sót dù nhỏ cũng có thể lan rộng, gây mất uy tín và rủi ro tài chính.
Tổng kết, con số gần 11,3 tỷ USD năm 2025 là một dấu ấn ấn tượng, nhưng đồng thời là lời nhắc rằng tăng trưởng càng cao, “trần tiêu chuẩn” càng thấp. Năm 2026, thành công của ngành thủy sản Việt Nam sẽ được đo bằng khả năng thích ứng với thương mại xanh, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và sự chủ động chuyển dịch thị trường.
