Nội dung chính
Luật Xây dựng sửa đổi, có hiệu lực từ 1/7/2026, hứa hẹn mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành xây dựng Việt Nam khi loại bỏ nhiều rào cản pháp lý cũ. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng đặt ra những thách thức mới trong việc soạn thảo và quản lý hợp đồng, cũng như kiểm soát rủi ro pháp lý phát sinh.
Gỡ bỏ các nút thắt trong đầu tư xây dựng
Những quan điểm này được đưa ra tại Hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025 – “Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý”, diễn ra cuối tuần qua. Ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), cho biết hầu hết các vấn đề nghẽn trong xây dựng bắt nguồn từ những bất cập trong khung pháp luật hiện hành.
“Doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng cầu nối hai nhà máy trong khu công nghiệp nhưng vẫn chưa được cấp phép sau nhiều năm”, ông Lê Hồng Hạnh nêu ví dụ, minh chứng cho việc quy trình phê duyệt còn kéo dài và gây mất cơ hội đầu tư.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý Đầu tư Xây dựng (Bộ Xây dựng), chia Luật Xây dựng sửa đổi thành ba nhóm cải cách chính:
- Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư: Phân loại dự án (công, PPP, kinh doanh) rõ ràng, quy trình quản lý phù hợp từng loại.
- Cắt giảm, đơn giản hoá thủ tục hành chính: Mở rộng phạm vi thiết kế trong báo cáo khả thi, giảm điều kiện năng lực cho tổ chức và cá nhân, và cho phép miễn giấy phép cho một số dự án khi khởi công.
- Phân định trách nhiệm và hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí, hợp đồng: Nhấn mạnh sự kiện bất khả kháng, hoàn thành cơ bản và bảo đảm nghĩa vụ theo luật dân sự.
Quản lý chi phí và hợp đồng theo chuẩn mới
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Xây dựng, giải thích rằng Luật mới cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn thiết kế, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng đủ” ngay từ đầu. Điều này giúp chủ đầu tư dự trù ngân sách một cách linh hoạt và giảm thiểu chênh lệch chi phí khi dự án tiến triển.
Kiểm soát rủi ro pháp lý trong dự án xây dựng
Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “quản trị rủi ro” đòi hỏi các bên tham gia dự án phải nâng cao năng lực soạn thảo hợp đồng và hiểu sâu các quy định mới. PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, nhấn mạnh rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng dễ gặp rủi ro ở mọi cấp độ – từ thiết kế, phân bổ trách nhiệm đến xử lý tranh chấp.
Theo ông Lê Hồng Hạnh, các tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất tại VIAC, bao gồm các vấn đề kỹ thuật, tiến độ, chi phí và thay đổi thiết kế. Khi hợp đồng không đủ chi tiết, các bất cập này dễ dẫn đến tranh chấp kéo dài.
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, các vấn đề thường gây tranh chấp là điều kiện thanh toán, quyết toán và thời gian hoàn thành. Do đó, hợp đồng cần quy định rõ ràng về tiến độ, cách tính phí trễ hạn và quy trình thanh toán.
Để tận dụng tối đa lợi ích của Luật Xây dựng sửa đổi, doanh nghiệp cần:
- Theo dõi kịp thời các văn bản hướng dẫn của Bộ Xây dựng và các cơ quan quản lý.
- Chuẩn hoá mẫu hợp đồng, đưa vào các điều khoản về bất khả kháng và hoàn thành cơ bản.
- Đào tạo đội ngũ pháp lý và kỹ thuật về cách quản trị rủi ro trong mỗi giai đoạn dự án.
- Tăng cường cơ chế đối thoại giữa chủ đầu tư, nhà thầu và cơ quan quản lý để giải thích đúng các quy định mới.
Những bước này không chỉ giảm thiểu tranh chấp mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, góp phần thúc đẩy tốc độ triển khai dự án xây dựng trên toàn quốc.
Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về những thay đổi của Luật Xây dựng và cách doanh nghiệp của bạn đang chuẩn bị đối mặt với chúng.